ଦିନ ଥିଲା, ଗାଁ ଗହଳିର ପୋଖରୀ, ନାଳ ଓ ଜଳାଶୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା ଏହି ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ। ଏହାର ଫଳକୁ ଲୋକେ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ଏହାକୁ ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା କୁହାଯାଏ, ତ ଆଉ କେଉଁଠି ପାଣି ଫଳ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଧୀରେ ଧୀରେ ହଜିବାକୁ ବସିଛି ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ। ଜଳାଶୟର ପରିବର୍ତ୍ତିତ ସ୍ଥିତି, ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶର ଅବକ୍ଷୟ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇଛି। ସମୟ ବଦଳିଛି, ବଦଳିଛି ମଣିଷର ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ। ଆଜିର ଫାଷ୍ଟଫୁଡ୍ ଯୁଗରେ ପିଜା, ବର୍ଗର୍ ଓ ଚାଉମିନ୍ର ଚାହିଦା ବଢ଼ୁଛି। ହେଲେ ଏହି ଭିତରେ ହଜିବାକୁ ବସିଛି ଆମ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ।
ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା! ନାଁ ଶୁଣିଲେ ହୁଏତ ଅନେକଙ୍କ ମନରେ ପିଲାଦିନର ସ୍ମୃତି ତାଜା ହୋଇଯିବ। ପୋଖରୀରୁ ତୋଳି ଆଣିବା, ତାକୁ ସଫା କରିବା ଏବଂ ଖାଇବାର ସେହି ନିଆରା ଅନୁଭୂତି ଆଜି ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ସ୍ମୃତି ହୋଇ ରହିଯାଇଛି। ତେବେ କାହିଁକି ହଜିବାକୁ ବସିଛି ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା? ଏହାର ଚାଷ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରତି କାହିଁକି ଆଗ୍ରହ କମୁଛି? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଜଳଖାଦ୍ୟର କାହାଣୀ।
କ‘ଣ ଏହି ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା ? କେଉଁଠି ହୁଏ ଏହାର ଚାଷ ?
ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା କୌଣସି ସାଧାରଣ ଫଳ ନୁହେଁ। ଏହାର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାଁ ହେଉଛି Trapa natans। ଇଂରାଜୀରେ ଏହାକୁ Water Chestnut ଏବଂ ହିନ୍ଦୀରେ ସିଂଘାଡ଼ା କୁହାଯାଏ। ସାଧାରଣତଃ ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ଜଳାଶୟ ଓ ଅଳ୍ପ ଗଭୀର ମଧୁର ଜଳରେ ଏହା ବଢ଼ିଥାଏ। ଏହାର ପତ୍ର ପାଣି ଉପରେ ଭାସୁଥିବା ବେଳେ ଫଳ ପାଣି ଭିତରେ ବଢ଼ିଥାଏ। ଫଳର ବାହାର ଭାଗ କଠିନ ଏବଂ ଶିଙ୍ଗ ଭଳି ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ଅଧିକ କଣ୍ଟା ଥାଏ। ଭିତର ଅଂଶ ଧଳା, ଖାଇବାକୁ ମିଠା ଓ କୁଡ଼କୁଡିଆ ଲାଗେ । ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ରହିଛି। ବିଶେଷକରି ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ଉଦ୍ଭିଦର ଉପସ୍ଥିତି ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି।
କାହିଁକି ହଜିବାକୁ ବସିଛି ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା ?
ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ାର ଉତ୍ପାଦନ କମିବା ପଛରେ ରହିଛି ଅନେକ କାରଣ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ଜଳାଶୟର ସଙ୍କୋଚନ। ଦିନକୁ ଦିନ ପୋଖରୀ ପୋତାଯାଉଛି। ଜଳାଶୟର ଚାରିପାଖରେ ଜବରଦଖଲ ବଢ଼ୁଛି। କେଉଁଠି ଜଳାଶୟକୁ ମାଟି ପକାଇ ପୋତି ଦିଆଯାଉଛି, ତ ଆଉ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ଫଳରେ ଏହି ଜଳଜ ଫସଲ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ କମିବାରେ ଲାଗିଛି। ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ସମ୍ବଲପୁରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ୨୦୧୬ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ସମ୍ବଲପୁରର ଅନେକ ଜଳାଶୟରେ ପୂର୍ବରୁ ପାଣିଫଳ ଚାଷ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଜଳାଶୟ ପୋତାଯିବା ଓ ଚାଷ ବନ୍ଦ ହେବା ଯୋଗୁଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦନ କମିଯାଇଥିଲା। ଏପରିକି ସ୍ଥାନୀୟ ବିକ୍ରେତାଙ୍କୁ ଛତିଶଗଡ଼ରୁ ପାଣିଫଳ ଆଣି ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା।
ଅନ୍ୟପଟେ, ଚାଷ ପାଇଁ ଶ୍ରମ, ଯତ୍ନ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳାଶୟ ଆବଶ୍ୟକ। ଚାଷୀଙ୍କୁ ଯଦି ଉପଯୁକ୍ତ ବଜାର ଓ ଲାଭ ନମିଳେ, ତେବେ ସେମାନେ ଏହି ଚାଷରୁ ଦୂରେଇ ଯିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱର ଭଣ୍ଡାର
ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା କେବଳ ସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଥିରେ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍, କିଛି ପରିମାଣର ପ୍ରୋଟିନ୍, ଖାଦ୍ୟ ତନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ରହିଥାଏ। ଏହାକୁ କଞ୍ଚା, ସିଝାଇ କିମ୍ବା ଶୁଖାଇ ଗୁଣ୍ଡ କରି ଖାଦ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହାର ଗୁଣ୍ଡରୁ ଅଟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି ଉପବାସ ସମୟରେ ସିଂଘାଡ଼ା ଅଟାର ବ୍ୟବହାର ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି। ଏହାର ପୋଷକ ଗୁଣ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହାରକୁ ନେଇ ଗବେଷଣା ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି। ତେବେ ଏହାକୁ କୌଣସି ରୋଗର ନିଶ୍ଚିତ ଚିକିତ୍ସା ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇପାରେ ରୋଜଗାରର ନୂଆ ବାଟ
ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା କେବଳ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆୟର ଏକ ଭଲ ମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଏହାର ବ୍ୟବସାୟିକ ଚାଷ କରାଯାଉଛି। ଏପରିକି ମାଛ ଚାଷ ସହିତ ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା ଚାଷକୁ ମିଶାଇ କରିବାର ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ICAR-Indian Institute of Water Management ପକ୍ଷରୁ ମାଛ ଓ ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ାର ମିଳିତ ଚାଷ ପାଇଁ ଏକ ପଦ୍ଧତି ବିକଶିତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଏକାଧିକ ଉତ୍ପାଦରୁ ଚାଷୀ ଆୟ କରିପାରିବେ। ତେଣୁ ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ବଜାର ସୁବିଧା ଓ ସରକାରୀ ସହଯୋଗ ମିଳିଲେ ଏହା ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ କରିପାରିବ।
ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ କ‘ଣ ଆବଶ୍ୟକ?
ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମେ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ଆବାସକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
- ପୁରୁଣା ପୋଖରୀ ଓ ଜଳାଶୟର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପୁନରୁଦ୍ଧାର।
- ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା ଚାଷ ପାଇଁ ଚାଷୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ।
- ଉନ୍ନତ ଚାଷ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଗୁଣାତ୍ମକ ବିହନର ଉପଲବ୍ଧତା।
- ଉତ୍ପାଦିତ ଫଳର ବିକ୍ରି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
- ପାରମ୍ପରିକ ଜଳଜ ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ନୂଆ ପିଢ଼ିକୁ ସଚେତନ କରିବା।
ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲେ ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ାର ଚାଷକୁ ପୁଣି ଥରେ ଲୋକପ୍ରିୟ କରାଯାଇପାରିବ।
ଯେଉଁ ଫଳ କେବେ ଗାଁ ଗହଳିର ପୋଖରୀରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ମିଳୁଥିଲା, ଆଜି ତାହାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି। ଯେଉଁ ସ୍ୱାଦ ଦିନେ ପିଲାଠାରୁ ବୟସ୍କଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପସନ୍ଦ ଥିଲା, ଆଜି ତାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଆମ ଖାଦ୍ୟ ତାଲିକାରୁ ହଜିବାକୁ ବସିଛି।ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ାର କାହାଣୀ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଫଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱର କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଏହା ଆମ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ, ଜଳାଶୟ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନଶୈଳୀ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ପରିଚୟ।
ଆଧୁନିକତାର ଦୌଡ଼ରେ ଆମେ ନୂଆ ଖାଦ୍ୟକୁ ଆପଣାଉଛୁ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯାଉଛୁ। ଯଦି ଏବେଠାରୁ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଚାଷ ପ୍ରତି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆନଯାଏ, ତେବେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ା କେବଳ ବହିରେ ଥିବା ଏକ ନାଁ ହୋଇ ରହିଯାଇପାରେ। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଆମେ ଆମ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ନା ଆଧୁନିକତାର ଭିଡ଼ରେ ଏହାକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ହରାଇଦେବା?
